berlin glowneW dniach od 8-12 czerwca 2015 roku Krajowe Centrum Edukacji Rolniczej w Brwinowie zorganizowało w Berlinie seminarium na temat „ Innowacyjne rozwiązania w projektowaniu obiektów architektury krajobrazu”.

Celem seminarium było przedstawienie ciekawych przykładów zagospodarowania przestrzennego zieleni miasta oraz poznanie nowoczesnych technologii w architekturze krajobrazu na przykładzie Berlina.
Zagospodarowanie przestrzeni publicznych w ostatnich latach wykazuje tendencje do wzrostu powierzchni terenów zieleni wraz ze stopniowym łączeniem sieci zielonych szlaków pieszo-rowerowych. Obok wysokonakładowych prestiżowych parków w centrum miasta powstają często wielohektarowe przestrzenie, gdzie ingerencja w środowisko i koszty są niewielkie.
Nowa generacja parków utrzymana jest zgodnie z ideą zrównoważonego rozwoju z uwzględnieniem aspektów proekologicznych i kulturowych. Koncepcja parku nawiązuje często do dawnego przeznaczenia, tworząc ciągłość historii tego miejsca. Przykładem takiego rozwiązania jest Park am Gleidreieck, powstały na dawnych terenach kolejowych. Obecnie stanowi niezwykle atrakcyjne dla mieszkańców miejsce ze względu na naturalnie ukształtowane tereny doskonałe do wypoczynku, jak również wspaniałe warunki i wyposażenie do uprawiania różnych dyscyplin sportu. Projekt powstał na zasadach partycypacji społecznej. Została zachowana w nim rodzima roślinność.
Następnym parkiem przewidzianym w harmonogramie zajęć i nawiązującym do dziejów miasta był Mauerpark. Charakterystycznym elementem tego założenia są  pozostałości muru berlińskiego odgraniczające wschodnią część -Prenzlauer Berg od zachodniej –Wedding. Odbywają się tutaj liczne wydarzenia artystyczne oraz sportowe, wspierane przez mieszkańców oraz Stowarzyszenie Przyjaciół Mauerpark. Krajobraz parku przypomina tereny podlegające naturalnej sukcesji z licznymi gatunkami łąkowymi i ziołami. Uwagę zwracają nasadzenia szałwii, bardzo malowniczo komponującej się z otaczającą roślinnością. Cechą charakterystyczną tego miejsca są spontanicznie powstające malowidła graffiti na murze. Podobnie jak w innych tego typu parkach niemieckich ścieżki rowerowe są tutaj standardem.
Tematyka seminarium obejmowała szereg współczesnych obiektów architektury krajobrazu m. innymi  Mount Mitte – park linowy w kompleksie z miejską plażą oraz doskonale wpisany w nowoczesną architekturę Tilla Durieux Park.
Ten ostatni zajmuje olbrzymią przestrzeń zieleni nowej części miasta w postaci terenów porośniętych murawą ciągnących się od Placu Poczdamskiego na południe. Krajobraz urozmaicają wkomponowane w przestrzeń miasta aleje drzew.
Uczestnicy seminarium mieli możliwość zapoznać się z problematyką wdrożonego projektu dotyczącego zagospodarowania wody opadowej w obrębie zabudowy architektonicznej w okolicach Placu Poczdamskiego. Właśnie ta część miasta została zaprojektowana zgodnie z nowatorskimi, proekologicznymi rozwiązaniami wg. koncepcji Renzo Piano.  Zastosowano tutaj innowacyjne rozwiązania systemowe, obejmujące zbieranie, retencjonowanie i infiltrowanie wód deszczowych, znane pod nazwą zrównoważonych systemów drenażu miejskiego. System ten składa się z 40.000 m² dachów zielonych,  zbiornika retencyjnego o objętości 3500 m³, systemu basenów wodnych oraz filtracyjnych do oczyszczania wód deszczowych. Oprócz funkcji czysto praktycznych istotna jest również estetyka futurystycznej niemalże części miasta. Zielone dachy wchłaniają 50-80% rocznego opadu deszczu spadającego na jego powierzchnię, opóźniają spływ deszczówki do kanału wspomagając tym samym miejskie systemy kanalizacyjne  w krytycznych sytuacjach. Nie bez znaczenia są również redukcja zanieczyszczeń powietrza i dwutlenku węgla oraz  fakt niwelowania tzw. zjawiska wyspy ciepła w mieście.
Projekt Placu Poczdamskiego jest wyjątkowy ze względu na rozwiązania technologiczne i ekologiczne, stanowi połączenie sztuki budowlanej i walorów estetycznych na skalę światową.
Stolica Niemiec należy do najbardziej „zielonych” miast Europy. Uczestnicy mogli się o tym przekonać obserwując Berlin z platformy widokowej Panorammapunkt. Zdumiewająca jest również z tej perspektywy powierzchnia dachów pokrytych roślinnością.
Kwestie ochrony terenów zieleni w Berlinie można rozpatrywać w trzech aspektach, pod kątem ochrony krajobrazu, bioróżnorodności oraz przeciwdziałania zmianom klimatycznym. Mając na względzie realizację tych celów podejmowane są różnego rodzaju inicjatywy, liczne badania umożliwiające wprowadzanie innowacyjnych rozwiązań, jak również działania na rzecz edukacji w tym zakresie.
W dzielnicy Kreuzberg nauczyciele poznali eksperymentalny projekt zrównoważonego środowiska mieszkaniowego dotyczący retencji wody oraz wykorzystania ścieków szarych z gospodarstw domowych. Woda z mieszkań jest oczyszczana w systemie mechaniczno-biologicznym, a następnie wykorzystywana do nawadniana ogrodu oraz spłukiwania toalet. System poprzez transpirację poprawia mikroklimat osiedla Blocku 6.
Interesujące badania naukowe z zakresu „zielonych technologii” są prowadzone również na terenie Instytutu Fizyki w Uniwersytecie w Berlinie w Adlershof. Problematykę  zastosowania ogrodów wertykalnych, uzyskaniem efektu naturalnego chłodzenia budynku omówił Dipl-Ing. Marco Schmidt. W obrębie budynku Adlershof zieloną fasadę tworzy 450 gatunków pnączy. Nauczyciele poznali wyniki prowadzonych tu w szerokim zakresie prac badawczych. Rozwiązania proekologiczne uczestnicy mogli obejrzeć w UFA Fabrik, w obrębie dawnej wytwórni filmowej. Zajęcia prowadził Dipl. – Ing. Werner Wiartalla , który przedstawił funkcjonujące tam rozwiązania proekologiczne w postaci alternatywnych źródeł energii zaopatrującej ten ośrodek w prąd, systemy wody opadowej oraz zielone dachy. Idea powstania tego miejsca oparta jest na zrównoważonym rozwoju środowisk lokalnych. Działalność UFA –Fabrik stanowi centrum kulturalne i edukacyjne, którego działalność oparta jest na dużym zaangażowaniu tutejszej społeczności.
Berlin jest miastem licznych inicjatyw oddolnych mieszkańców.
Na tej zasadzie funkcjonują na Tempelhof ogrody społeczne, a pozostały teren 300 ha pełni obecnie role rekreacyjne.
Nauczyciele byli obecni również w następnych ogrodach powstałych na zasadach partycypacji społecznych w Prinzessingarten oraz Görlizer Park. Harmonogram zajęć przewidywał również wizytę w biurze projektowym ST raum. a Landschaftsarchitektur. Bardzo nowocześnie urządzona pracownia architektury krajobrazu została zaprezentowana przez Panią Martę Dobrzańską, która omówiła również najbardziej znaczące zrealizowane projekty.
W ramach seminarium nauczyciele obejrzeli Krajową Wystawę Ogrodniczą odbywającą się w regionie Haweli w Brandenburgii BUGA 2015. Tereny wystawowe, z którymi zapoznali się uczestnicy znajdowały się w miejscowościach: Hansestadt Havelberg, Rathenow oraz Promniz.
Zajęcia w Berlinie odbywały się pod kierunkiem dr inż. Kingi Zinowiec – Cieplik reprezentującej Politechniką Warszawską, Katedrę Projektowania Architektoniczno-Urbanistycznego oraz dr inż. Krzysztofa Hermana ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Katedry Sztuki Krajobrazu.
W seminarium uczestniczyło 18 nauczycieli.

Zofia Bończak-Plichta

berlin 01 berlin 02 berlin 03

berlin 04 berlin 05 berlin 06